خطرات برق گرفتگی :

يكی از مهمترين خطراتی كه در يک محيط صنعتی ، انسان را تهديد می كند ، خطر برق گرفتگی است. انرژی الكتريكی با تمام مزايای خود ، از انواع خطرناک انرژی به شمار می آيد كه هرساله هزاران نفر را در سراسر جهان به كام مرگ می كشد. از اين رو شناسايی اثرات بر ق گرفتگی و شيوه های مقابله با آن يكی از موارد ضروری برای افراد شاغل در مراكز صنعتی به شمار می آيد.
به طور كلی آن چه كه باعث بر ق گرفتگی و يا وقوع شوک الكتريكی می شود ، عبور جريان از بدن است. شدت اين شوک به عوامل مختلفی بستگی دارد كه از آن جمله می توان به وضعيت بدن ، ميزان جريان ، فركانس ، مسير عبور جريان از بدن و مدت زمان عبور جريان اشاره كرد. در مورد جريان ac با فركانس 50 يا 60 هرتز ، شدت جريان كم و در حدود يک يا دو ميلی آمپر بی خطر بوده و ممكن است تنها به صورت يک لرزش خفيف در بدن ظاهر گردد. در جريان هايی در حدود 15 ميلی آمپر ، ماهيچه ها بر اثر عبور جريان ، به صورت غير ارادی منقبض شده و در نتيجه در اين حالت فرد قادر نيست خود را از سيم برق دار جدا كند و در نهايت در جريان های بالاتر از 50 ميلی آمپر شخص حادثه ديده ممكن است دچار تنگی نفس و لرزش در بطن های قلب شود. در جريان های 50 ميلی آمپر مدت زمان لازم برای اختلال در عملكرد قلب در حدود 2 ثانيه است كه اين زمان برای جريا نهای بالاتر كاهش يافته به طوری كه برای جريان 500 ميلی آمپر كمتر از دو دهم ثانيه است. فركانس های بالا معمولا خطر كمتری نسبت به فركانس های 50 و 60 هرتز دارند به گونه ای كه در فركانس 1 كيلوهرتز ، جريانی كه می تواند باعث اختلال در عملكرد قلب شود تقريبا 15 برابر همين جريان در فركانس 60 هرتز است. در جريان های dc حداقل جريان قابل تشخيص در حدود 5 تا 7 ميلی آمپر است كه با افزايش اين جريان ، گرمای شديدی در مسير عبور جريان از بدن ايجاد می شود و نهايتا در جريان های بالاتر از 50 ميلی آمپر ، شخص دچار انقباض عضلات ، تشنج ، تنگی نفس و خفگی می شود. به طور كلی و به صورت تقريبی ، جريانهای 50 ميلی آمپر به بالا میتواند باعث آسيب ديدگی و مرگ افراد شود. در مورد جريان های كمتر از 50 ميلی آمپر نيز در صورتی كه مسير عبور جريان از قلب و شش ها باشد ، می تواند منجر به خفگی ، اختلال قلبی و مرگ شود.
مسير عبور جريان از بدن نقش تعيين كننده ای در ميزان خسارت ناشی از برق گرفتگی دارد. معمولا مسير عبور جريان از يک دست به دست ديگر و يا يک دست به پا، از آ نجا كه از قلب می گذرد ، از خطرناک ترين مسيرهای ممكن هستند. با همين استدلال كم خطرترين مسير برای عبور جريان مسير پا به پا است.
به طور كلی وقتی از بدن جريان عبور می كند كه بين دو نقطه از بدن اختلاف پتانسيلی وجود داشته باشد.به عنوان مثال هنگام اتصال يک فاز به بدنه فلزی دستگاه ، اختلاف پتانسيلی بين بدنه دستگاه و زمين به وجود می آيد كه در اين حالت اگر شخصی بدنه دستگاه را لمس كند ، مدار بسته ای شامل سيم فاز ، بدن شخص ، زمين و اتصال بين زمين و نقطه مركزی ترانسفورماتور تشكيل می شود. در اين حالت جريان از بدن شخص عبور می كند. ميزان اين جريان عمدتا به مقاومت خود بدن و مقاومت بين بدن شخص و زمين بستگی دارد. به عنوان مثال در صورتی كه بين شخص و زمين يک ماده عايق مانند كفش قرار داشته باشد ، اين مقاومت بالا بوده و در نتيجه جريان عبوری از بدن شخص پايين خواهد بود. در صورتی كه حداقل مقاومت بدن شخص را 1300 اهم و جريان خطرناک برای بدن را 50 ميلی آمپر در نظر بگيريم ، اندازه ولتاژی كه می تواند برای شخص خطرآفرين باشد طبق رابطه زير :
V = 1300 × .05 = 65
برابر با 65 ولت خواهد بود. بنابراين به صورت تقريبی ولتاژ های بالاتر از 65 ولت می توانند باعث آسيب جدی به افراد شوند. البته بايد توجه داشت كه اين حرف بدين معنا نيست كه ولتاژ های كمتر از 65 ولت نمی توانند باعث مرگ شوند بلكه در مواردی مرگ در اثر ولتاژ 30 ولت نيز مشاهده شده است.
آن چه ميزان عبور جريان از بدن را محدود می كند مقاومت الكتريكی اندام های مختلف بدن است كه قسمت عمده آن مربوط به پوست است. معمولا پوست های نرم و مرطوب دارای مقاومتی در حدود 500 اهم هستند كه اين ميزان برای پوست های ضخيم و خشک می تواند تا 100000 اهم نيز باشد. از اين رو خيس بودن پوست بدن تأثير به سزايی در افزايش ميزان جريان عبوری از بدن دارد. همچنين اتصال برق به محل هايث كه پوست خراشيده و يا زخم شده است نيز می تواند خطر مضاعفی داشته باشد. براي افزايش مقاومت بدن و در نتيجه كاهش جريان عبوری از آن ، بهتر است در موقع كار با ادوات برقی ، از دستكش عايق و نيز كفش ايمنی مناسب استفاده كرد تا در تماسهای احتمالی با برق ، ميزان جريان عبوری از بدن كاهش يافته و از صدمات احتمالی جلوگيری كند.